Wszystko zaczęło się w Czechach, w drugiej połowie XIX wieku. Wtedy czescy narodowcy na czele z Miroslawem Tyrsem zawiązali pierwsze gniazdo. Za swój symbol uznali sokoła w locie, który w swych szponach trzyma ciężarki. Zadaniem organizacji było krzewienie ducha narodowego, tężyzny fizycznej i umysłowej. Idąc za dewizą rzymskiego poety „Mens sana in corpore sano"!

"Moda" na gimnastykę w duchu narodowym docierała do krajów słowiańskich. Chorwaci, Serbowie, Słoweńcy, Polacy uznali, że idee czeskiego Sokoła są warte przyjęcia i rozpowszechniania na własnych podwórkach.  I tak pierwsze polskie gniazdo zostało związane przez powstańców styczniowych we Lwowie. W lutym 1867 roku. Zwane później Macierzą. Misją polskiego TG "Sokół" było promowanie aktywności fizycznej, rozwoju kulturu, a także świadomości nardowej. Dążenie do wszechstronnego rozwoju, kształtowanie odpowiedzialności, niezłomnego charakteru, dyscyplinym oraz krzewienia postaw patryiotycznych.

Wiele lat upłynęło zanim TG Sokół dotarło do Rzeszowa. Choć o wartościach i pożytku organizacji mówiono wiele, a lokalne gazety rozpisywały się ile dobrego wnosi przynależenie do niej, blisko 20 lat od powstania pierwszego polskiego gniazda (Macierzy) postanowiono w Rzeszowie dołaczy do tej jakże elitarnej grupy. Stało się tak w listopadzie 1886 roku. Z inicjatywy ówczesnego Burmistrza - Wiktora Zbyszewskiego, Antoniego Bieńkowskiego (budowniczego Rzeszowa) i Władysława Mianowskiego (nauczyciela gimnastyki). Założenie Rzeszowskiej Filii TG Sokół we Lwowie motywowali brakiem aktywności fizycznych pośród mieszkańców miasta oraz potrzebie zmiany ich podejścia do higieny.

W pierwszym roku organizacja liczyła 63 członków, a ich działalność była skupiona wokół gimnastyki (ćwiczenia odbywały się dwa razy w tygodniu, wieczorami) a także .... nauce tańców. Liczba chętnych powoli wzrastała, lecz przynależność była bardziej teoretyczna niż praktyczna. W sprawozdaniach rocznych organizacji czytamy, na średnio 270 członków gimnastykę uprawiało około 35 osób, w tym 8 kobiet. Do rzeszowskiego Sokoła należeli przedstawiciele inteligencji oraz drobnomieszczaństwa; urzędnicy, adwokaci, lekarze, farmaceuci, kupcy, rzemieślnicy, drkarze, fotografowie, właściciele ziemscy. Pośród społecznosci miejskiej wyróżniał ich strój. Nosili mundury – na głowie czapka batorówka, czamara kościuszkowska z sukna, barwy popielatej, szarawary sukienne, koszula gładka, amarantowa, czarny skórzany pas, buty z cholewkami oraz jasne rękawiczki.

Głownie uprawiano gimnastykę, szermierkę, zapasy. W późniejszym czasie utworzono sekcję lekkoatletki, piłki nożnej, wioślarstwa, kolarstwa, tenisa oraz turystyki. Równolegle Sokoli angażowali się w życie społeczno-kulturalne miasta. Założono bibliotekę, kółko teatralne, chór. Organizowano widowiska gimnastyczne, bale, festyny z loteriami. Świętowali ważne dla polskiej historii rocznice, szczególnie 3 Maja. Przypominano sylwetki bohaterów narodowych, organizując wieczornice ku ich czci.

Po 6 latach działaność wziesono Sokolnie, budynek, w którym toczylo się życie sportowo-rozrywkowe Rzeszowa (1892). Składał się z szesnastu pomieszczeń, w tym dwóch sal sportowo-widowiskowych, garderób, bilbiloteki. W sali gimastycznej, na fryzie umieszczono napis “Ramię krzep, Ojczyżnie służ!”. Z tyłu, za Sokolnią był zorganizowane boisko oraz ogród ze stawem. W lecie uprawiano wioślarstwo, a zimą służyło jako lodowisko.

Przed 1914 rokiem organizacja przybrała charakter paramilitarny. Sokoli brali udział w zajęciach terenowych, które miały na celu przygotowanie ich na wypadek wojny. Podczas I wojny światowej licznie przyłączali się do Legionów. W dwudziestoleciu międzywojennym działalność Sokoła była wznowiona, natomiast kres przypada na rok 1946. Władze komunistyczne uznały przynależność do organizacji za szkodliwą. Nakazano rozwiązać Towarzystwo, a Sokolnie przekazano teatrowi. Do dziś sokół w locie zdobi szczyt budynku Teatru im. Wandy Siemaszkowej i przypomina o bogatej historii miejsca oraz dawnych mieszkańców miasta.

Fot. 1. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa.

Fot. 2. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa.

Fot. 3. erzeszow.pl

Kalendarz

LIPIEC 2024

Pn Wt Śr Cz Pt Sb Nd
01 02 03 04 05 06 07
08 09 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31

Strona WWW używa plików cookie

Przejrzystość jest dla nas ważna! Poniżej wyjaśniamy, w jaki sposób i dlaczego wykorzystujemy Twoje dane osobowe. Pamiętaj, że masz pełną kontrolę nad ich konfiguracją - możesz dopasować ją do swoich potrzeb i preferencji.

Logotypy unijne

Logotypy projektu